Công an xã được hỗ trợ điều tra?

Thứ bảy 19/09/2015 06:20
(PL)- Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự mới nhất chỉ cho phép công an cấp xã tham gia phối hợp, hỗ trợ điều tra nhưng nhiều ý kiến vẫn phản đối…

Khoản 3 Điều 44 dự thảo Luật Tổ chức CQĐT hình sự mới nhất mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) vừa đưa ra lấy ý kiến các đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) nêu: “Trường hợp công an xã, phường, thị trấn, đồn công an phát hiện bắt giữ, tiếp nhận người phạm tội quả tang, người đang bị truy nã thì khám người, thu giữ, tạm giữ vũ khí, hung khí và bảo quản đồ vật, tài liệu có liên quan, lập biên bản bắt giữ người, lấy lời khai ban đầu, bảo vệ hiện trường theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của bộ trưởng Bộ Công an; dẫn giải ngay người bị bắt lên cơ quan công an cấp trên trực tiếp hoặc báo ngay cho CQĐT có thẩm quyền”.

Cho hỗ trợ vì phù hợp thực tiễn?

Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, đã có hai luồng quan điểm xung quanh điều này.

Luồng ý kiến thứ nhất ủng hộ việc luật hóa trách nhiệm hỗ trợ điều tra của công an cấp xã và đưa vào Luật Tổ chức CQĐT hình sự.

Giảng viên Lưu Đức Quang (Trường ĐH Luật TP.HCM) nhận xét quy định trách nhiệm của công an cấp xã như dự thảo là phù hợp với thực tiễn. Thực tế, công an cấp xã thường là cơ quan đầu tiên tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và thực hiện một số hoạt động hỗ trợ điều tra. Đặc biệt, ở vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn thì có những vụ việc không thể chuyển ngay đến CQĐT có thẩm quyền, mà nếu để lâu hơn thì gây khó khăn cho hoạt động điều tra sau này.

Một buổi diễn tập của công an xã phối hợp với các lực lượng truy bắt kẻ trộm. Ảnh: Yến Anh

Tuy nhiên, ông Quang cho rằng cần quy định thật chặt chẽ hoạt động hỗ trợ của công an cấp xã. Lực lượng này mang yếu tố quyền lực công nên mọi hành xử phải theo quy định của pháp luật. Chẳng hạn CQĐT có thẩm quyền tuyệt đối không được dựa vào hoạt động lấy lời khai ban đầu của công an cấp xã để hợp thức hóa thành văn bản pháp lý có giá trị chứng minh. Khi lấy lời khai ban đầu phải có mặt lực lượng có chức năng điều tra hình sự để tránh những sai lầm đáng tiếc như thời gian qua vì dù sao công an xã cũng chỉ là lực lượng bán chuyên trách. Cạnh đó, cần có chế độ khen thưởng xứng đáng, chế độ bảo vệ quyền lợi cho công an cấp xã khi gặp rủi ro trong quá trình đấu tranh với tội phạm…

Luật sư Nguyễn Hoàng (Đoàn Luật sư TP.HCM) cũng nhận xét: Dân thường còn có quyền bắt người phạm tội quả tang, người bị truy nã huống gì là công an cấp xã - lực lượng được giao quyền lực công. Những việc công an cấp xã đang làm như bảo vệ hiện trường, thu thập vài chứng cứ ban đầu thì cứ để họ làm. Nhưng phải xác định rõ đó không phải là hoạt động tố tụng. Mặt khác, có bảo vệ hiện trường thì cũng chỉ nên bảo vệ vòng ngoài để tránh làm xáo trộn hiện trường, mất dấu vết. Hoặc lấy lời khai thì phải gọi ngay cho lực lượng có chức năng điều tra chứ không được tùy tiện...

Không nên quy định trong luật này?

Luồng ý kiến thứ hai không đồng tình và cho rằng không nên quy định trách nhiệm của công an cấp xã trong Luật Tổ chức CQĐT hình sự vì công an cấp xã không phải là CQĐT, cũng không phải là cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.

Theo luật gia Nguyễn Thanh Lương (Hội Luật gia TP.HCM), nên bỏ hẳn trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ điều tra của công an cấp xã trong dự thảo. Một số hoạt động của công an cấp xã hiện nay theo Pháp lệnh Công an xã đã hạn chế quyền cơ bản của công dân theo quy định của Hiến pháp 2013. Nếu luật hóa trách nhiệm của công an cấp xã sẽ gián tiếp tăng thẩm quyền, càng hạn chế quyền công dân hơn.

Hơn nữa, công an cấp xã không được đào tạo bài bản, kiến thức chuyên môn nghiệp vụ hạn chế nên dễ xảy ra sai sót khi thi hành pháp luật, tạo ra những bất cập và khó xác định trách nhiệm trong hoạt động điều tra nếu xảy ra rủi ro. Từ đó, luật gia Lương kết luận: “Khi điều kiện cho phép thì nên nâng Pháp lệnh Công an xã thành Luật Công an xã chứ không nên đưa vào Luật Tổ chức CQĐT hình sự”.

Luật sư Nguyễn Văn Hồng (Đoàn Luật sư TP.HCM) đặt vấn đề: “BLTTHS không quy định gì về công an cấp xã mà dự thảo Luật Tổ chức CQĐT hình sự lại quy định hoạt động phối hợp điều tra của công an cấp xã thì liệu có căn cứ?”. Trong khi đó, luật sư Bùi Viết Nông (Đoàn Luật sư TP.HCM) nhận xét: “Chức năng hỗ trợ điều tra của công an cấp xã là hoạt động tiền tố tụng nhưng khoản 3 Điều 44 dự thảo Luật Tổ chức CQĐT hình sự lại chứa nhiều nội dung thuộc hoạt động điều tra chính thức. Theo tôi, nên bỏ hẳn Điều 44 này trong dự thảo”.

Hạn chế quyền công dân

Theo khoản 6 và 7 Điều 9 Pháp lệnh công an xã, công an cấp xã được tiếp nhận, phân loại, xử lý theo thẩm quyền các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn xã; kiểm tra người, đồ vật, giấy tờ tùy thân, thu giữ vũ khí, hung khí của người có hành vi vi phạm pháp luật quả tang. Tổ chức cấp cứu nạn nhân, bảo vệ hiện trường và báo cáo ngay cho cơ quan có thẩm quyền. Lập hồ sơ ban đầu, lấy lời khai người bị hại, người biết vụ việc, thu giữ, bảo quản vật chứng theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của bộ trưởng Bộ Công an. Cung cấp hồ sơ, tài liệu, vật chứng, thông tin thu thập được và tạo điều kiện cho cơ quan có thẩm quyền xác minh, xử lý vụ việc. Tổ chức bắt người phạm tội quả tang, người có quyết định truy nã, truy tìm đang lẩn trốn trên địa bàn xã; dẫn giải người bị bắt lên cơ quan công an cấp trên trực tiếp.

Theo UBTVQH, một số hoạt động trên đã hạn chế quyền cơ bản của công dân theo quy định của Hiến pháp 2013. Do đó, UBTVQH chỉ tán thành việc quy định trách nhiệm phân công và phối hợp của công an cấp xã trong hoạt động điều tra hình sự như quy định tại Điều 44 dự thảo. Đây là cơ sở cho công an cấp xã được tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm; phát hiện, bắt giữ, tiếp nhận người phạm tội quả tang, người bị truy nã đang lẩn trốn trong địa bàn; thu giữ vũ khí, hung khí, tài liệu có liên quan và chuyển ngay cho CQĐT có thẩm quyền…

PHƯƠNG LOAN

BẠN ĐỌC BÌNH LUẬN

Nguyễn Chí Tuệ

Cơ bản phải là cơ chế, chính sách chứ Huyện, Tỉnh, hay TW cũng từ làng mà ra , từ khi mẹ sinh ra, mẹ chăm sóc lớn lên, học trường làng sau đó học lên trung học, đại học ... Cơ quan điều tra cũng như vậy thôi có phải trên trời cử xuống đâu, vậy thì nói là chỉ bảo vệ vòng ngoài có phải coi thường lực lượng này không? Trình độ đối với Công an xã cũng cử nhân Luật, cũng học nghiệp vụ Luật sư ở HVTP, cũng là học viên trường Trung cấp an ninh ...

Quan

theo tôi thấy, nếu giao quyền hạn cho Công an xã vào việc điều tra ban đầu sẽ thu được rất nhiều tang chứng, vật chứng ...và truy tìm đối tượng gây án...trong khi đó Công an cấp trên chưa đến nơi, Tuy nhiên việc công an xã chưa được đào tạo bài bản về chuyên môn nghiệp vụ thì sẽ không đáp ứng được trách nhiệm thực thi nhiệm vụ. Để cho Công an xã làm tốt nhiệm vụ bảo vệ ANCT, TTATXH trên địa bàn xã thì trước hết phải dự thảo luật Công an xã, tăng mức phụ cấp cho lực lượng, phụ cấp đặc thù, nâng bậc hàm cho Trưởng Công an xã...và đào tạo lực lượng Công an xã từ trung cấp Trưởng Công an xã lên bậc Đại học cho Trưởng công an xã thì mới đáp ứng được công tác bảo vệ ANTT trong tình hình mới hiện nay, đảm bảo cho Công an xã yên tâm công tác, làm tốt mọi nhiệm vụ được giao vì công an xã ở cơ sở rất nhiều việc bao gồm thực hiện công an tác chuyên môn theo hướng dẫn chỉ đạo của cấp trên còn thực hiện công việc của cấp ủy, chính quyền địa phương giao

Trần Đăng Ẩn

Hoàn toàn đồng ý với ý kiến luật sưu Nguyễn Thanh Lương và LS Nguyễn Văn Hồng. Không nên quy định công an xã trong Luật Điều tra hình sự mà nâng cấp PL CA xã thành Luật CA xã. Trong đó chức năng của CA xã trong các vụ án là chi tiếp nhận người bị bắt, bảo vệ hiện trường và giải ngay đến cơ quan cấp trên, hoàn toàn không có quyền lấy lời khai.

Ls Nguyễn Duy Bình

Theo tôi nên giao cho công an xã tiến hành một số hoạt động tiền tố tụng nhằm phục vụ kịp thời việc chứng minh tội phạm. Tuy nhiên, thứ nhất, chỉ giao cho họ một số quyền như dự thảo và bổ sung thêm quyền giám sát chặt chẽ của hội đồng nhân dân cấp xã đối với các hoạt động này. Có nghĩa, sau khi bắt quả tang, bắt theo lệnh truy nã, muốn tiến hành thu giữ, niêm phong, khám người, khám đồ vật, lấy lời khai ban đầu phải có thành viên chuyên trách của HĐND giám sát. Thứ hai, khi tiến hành các hoạt động trên phải do đích thân trưởng công an cấp xã (hoặc phó CA khi trưởng không thể tham gia) thực hiện, hoàn toàn không nên để cho công an viên thực hiện vì dù sao trên thực tế trưởng công an cấp xã cũng đã được đào tạo. Thứ ba, phải tuân thủ nguyên tắc chỉ tiến hành các hoạt động trên đối với trường hợp bắt quả tang, truy nã, tuyệt đối không được lạm quyền áp dụng với những đối tượng khác. Thứ tư, phải quán triệt nguyên tắc không được bức cung, nhục hình, nếu ai vi phạm ở mức độ nào cũng phải bị phải bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, trước khi đưa ra quy định này thì cần sửa đổi BLTTHS.
1